Кыайыыны туойар Полина Победа
Мин ааспыт пятницаҕа, ол аата олунньу 6 күнүгэр буруолуу сылдьар, үүммүт 2026 сыл саҕаланыытыгар тахсыбыт дьоҕус, “Үйэллээх кыайыы” диэн ааттаах Полина Победа хоһооннорун хомуурунньугун туттум.
Бу манна Полина бэтэрээннэргэ сүгүрүйэр, Улуу Кыайыы 80 сылыгар анаан айбыт хоһоонноро уонна анал байыаннай дьайыыга сылдьар уолаттарга анаабыт, эрэли саҕар хоһоонноро киирбиттэр.
Кини бу төрдүс кинигэтэ эбит: “Олоххо көрүүлэрим” (2019 с.), “Мин дьону туойабын” (2022 с.), “Олох хайдах баарынан” (2025 с.), “Үйэлээх кыайыы” (2026 с.). Дьэ сүрдээх таһаарыылаах норуот таптыыр, ылынар, дьиҥ айылҕаттан айдарыылаах дьикти талааннаах киһи биһиги ортобутугар сэмэй да сэмэй, ол гынан иһэ-истээх киһи баар эбит диибин.
Мин поэтесса буолбатахпын, хайдах да үөрүүм да, хомойуум да биир хоһоон строката кыайан испиттэн тахсыбат диэн билинэбин! Суруйарын суруйабын, онтон хоһоонньут диэн ураты айылҕаттан бэриллибит бэлэх дуу, сор дуу? Дьон ону араастаан ырыҥалата, быһаара сатыыра да буолуо. Онтон мин ону ырыта барбакка боростуой итстээччи, ааҕааччы, ылынааччы киһи быһыытынан аҕыйах тылы тиһиэхпин баҕардым..
Полинаны аан бастаан көрүү…
Полина Победа диэн ааты ыраахтан истэр этим. Сурах хоту дьон: “Биир 70-чалаах эрээри олус чэпчэки, үҥкүүлээн тэйэ сылдьар, араас хамсаныылары оҥорон дьону сөхтөрөр, өссө хоһоонньут үһү”, — диэн дьикти сонун курдук кэпсэтиилэрин истэрим. Арай үс сыллааҕыта биир тэрээһиҥҥэ ыҥырыылаах ыалдьыт буолан тиийдим.
Бары билэр дьонум ыккардыларыгар биир кыра, дьоҕус оҥуохтаах, сэргэх сирэйдээх харахтаах, сырдык таҥастаах, аҕа саастаах билбэт киһим баар. Хоһоон ааҕар, ол быыһыгар хас да чымадааннартан оскуолаҕа үөрэммит кэмигэр ып ыраас, наһаа үчүгэй буочарынан суруллубут тэтэрээт-конспектары, альбомнары, оччотооҕу кэм значоктарын коллекциятын эҥин көрдөрөр. Мин учуутал буолан төһө да бырааһынньыкка олордорбор наһаа сөҕө көрдүм-иһиттим, туран арыйталаан көрдүм.
Киһим миэхэ чугаһаан, билсиэххэ: “Мин Полина Победа диэммин”- диэтэ.
- Ээ, сөп, эн тускунан мин истибитим, хата бу илэ көрдүм, иһиттим диэн үөрэ-көтө билистим.
Онтон бу үлүгэр 50-тан тахса сыл анараа өттүгэр суруллубут, маннык үчүгэйдик үөрэммит уонна бу баччаҥҥа диэри илдьэ сылдьарыттан олус диэн сөхпүппүн эттим. Бэйэтэ музей, дьоҕус түмэл курдук эбит диэтим.
Сасыардаттан саҥа хоһооннор..
Ити көрсүһүү кэнниттэн Полина хас сасыарда аайы миэхэ “сип сибиэһэй”, “буруолаабытынан” хоһооннорун аахтара ыытар идэлэннэ. Мин аагабын уонна санаабын: “бэрт, үчүгэй”- диэн хоруй ыытабын..
Кини этэринэн эрдэ, 4-5 чааска турар, зарядкалыыр, онтон дьэ “Тэтим” араадьыйаны холбоон, күннээҕи сонуннары истэр идэлээх эбит. Дьэ ол сонуннартан дьиэттэн тахсыбакка эрэ, республика ис тас оттүгэр туох буолбутун көтүппэккэ, эрэллээх истээччи буолан билэр эбит. Ардыгар быһа холбонон санаатын-оноотун да этэн-ыйытан истээччилэри сэргэхситэр эбит. Биэриилэргэ үтүө дьон туһунан иһиттэҕинэ сөбүлээбит сонуннарыттан иилэ хабан, хоһоон тыллара, халлаантан ардах кутулларын курдук, турукка киирэн саҥа айымньыны хоһуйар эбит.
Ити курдук элбэх анабыл хоһооннор айыллан “Мин дьону туойабын” диэн хоһоон хомуурунньга тахсыбыт. Хоһооннорун дьоруойдара олоххо ситиһиилээх, үлэлэринэн, талааннарынан дьоҥҥо-сэргэҕэ ытыктанар, холобур буолар үтүө дьон киирбиттэр. Сэбиэскэй кэм суруйааччылара (элбэх ааттар), бу саҥа үйэҕэ номоххо киирбит дьоммут (П. Ойуунскай, М.Аммосов, Ф. Малгина, Ф. Попов, М. Николаев, А. Николаев, Ф. Габышева, В. Михайлов, Г. Белоусов, С. Гольдерова, В. Иванов, Н. Михалева, Мандар Уус, Т. Николаева, Н. Харлампьева, А. Тарабукина, Э. Рудых, И.Степановка о.д.а).
Бу хомуурунньугар наһаа интириэһинэй Россияҕа эрэ буолбакка аан дойдуга аатырбыт ырыаһыт Эдита Пьеха кэнсиэригэр бастаан 1979 с. Омскайга, онтон эмиэ 1982, 1987 с.с., сылдьыбытын, ону таһынан хаста да илэ көрсөн, сүгүрүйээччи буоларын быһыытынан санаатын эппитин: “Саха сириттэн сылдьабын, онно эйигин билэллэр, таптыыллар”- диэбитин туһунан суруйбут. Эдита Пьеха Полинаны олус чугастык ылыммытын, үөрбүтүн туһунан олус иһирэхтик ахтыбыт. Мин санаабар итинник хорсуннук оччотооҕу ССРС “сулуһун” үс төгүл көрсөн, санаатын-оноотун тиэрдибит СР-тыгар киһи суоҕа буолуо…
Тус бэйэм, студенныы сылдьан 1971 с. Ленинградка Э.Пьеха концерыгар сылдьыбытым эрээри, ити курдук харыс да чугаһыахпыт дуо?- ыраахтан олорон ыллыырын эрэ иһиттэхпит…
Саҥа кинигэ: “Үйэлээх кыайыы”
Полина Находкина, хос аата Победа диэн. Тоҕо диэтэххэ кини 1954 с. ыам ыйын 9 күнүгэр Уус-Алдан оройуонун Танда нэһилиэгэр төрөөбүт.
Билигин кини Полина Победа диэн аатынан киэҥник биллэр. Ону бэйэтэ маннык хоһуйар:
Мин Кыайыы күнүгэр
Төрөөбүт буоламмын
Ханнык да сэриини
Утарар эбиппин!
……
Үйэлээх Кыайыыбыт-
Норуоппут бэлэҕэ
Кэлэр да ыччакка
Холобур буолуоҕа!
Хаанынан, өйүнэн
Бэриллэ туруоҕа!
Өбүгэ Кыайыыта
Үйэлээх буолуоҕа!
Дьэ оннук! Кинигэҕэ киирбит хоһооннор ис туруктара ити этиилэрин бигэргэтэллэр.
44 истиҥ иэйээлээх, дириҥ ис хоһоонноох айымньылара тиһиллэн киирбиттэр. Урукку Улуу Аҕа дойду сэриитигэр, геройдарыгар, бэтэрээннэригэр анаммыт..
Кыайыы 50 сылыттан, 80 сылыгар диэри анаммыт түһүмэх хоһооннор. Кыайыы 50 сылыгар 09.05.1995 с. маннык диэбит:
Үрүҥ көмүс баттахтаах
Юбилярдар киирдилэр,
Кыһыл көмүс үбүлүөй-
Кыайыы күнүн көрсөллөр!
Ити курдук Кыайыы 60 с, 70 с., эмиэ айыллыбыттар. Онтон Кыайыы 80 сылыгар 9.05.2025 с. маннык диэбит: …
Кыайыы күнэ — Дьол күнэ!
Бүтүн норуот үөрүүтэ!
Эһээ,эбээ үйэ саас
Умнуллубат бэлэҕэ! (кылгатан ВМЕ)
Кинигэ иккис түһүмэҕэ СВО-ҕа анаммыт хоһооннор. Полина Победа, кыайыы күнүн оҕото, онон бу буола турар дьайыыны ыламмата, хомолтолоох сурах ити хонууттан кэлэрин истэн сүрэҕэ ытыыра, айманара көстор.
“Саха туох иһин охсуһар?” — диэн ыйытыыттан саҕалыыр…
“Саха уола”- диэн СВО-ҕа сылдьар уолаттарга анаабыт… Онно:
Санаан көрүҥ тохтооҥҥут
Хайдах курдук уолаттар
Саха аатын аатта
Сэриилэһэ сылдьаллар!…. (кылгатан)
Онтон Саха сирин Герой бойуннарыгар хас биирдиилэригэр анаабыт хоһоонноро киирбиттэр: А. Неустроевка, А. Григорьевка, П. Киприяновка, А.Петоровка, А. Семенов кэриэһигэр, Егор, Семен, Антон Осиповтарга.. (онтон да атыттарга).
Саха сирин ийэлэрэ эрэнэр биир ийэлээхпит.
Ол “Саллаат иккис ийэтэ” (М.Е. Емельяноваҕа).
Киниэхэ Полина Победа маннык тыллары анаабыт:
Элбэх саллаат Ийэтэ!
Элбэх саллаат эрэлэ!
Кэтэһиилээх, күүтүүлээх
Күндү киһи Мария!
Дойду сытын, салгынын
Саха аһын, кэһиитин,
Кэтэһиилээх суругу
Тиэрдэр кини саллаакка!… (кылгатан ВМЕ)
Ити кудук СВО-ҕа сылдьар уолаттарга анаан 30 хоһоон киирбит.
Полина Победа суруйда да хоһоонноро ырыа буолан ылланаллар, ватсап нөҥүө бүтүн республика устун элбэх ааҕааччыларга тута тиийэн, дьон биһирэбилин ылан, сорох дьон сыттык анныгар уктан ааҕар хоһоонноро буолаллар.
Онтон саллааттарга тиийэн окопа иһигэр сытан:
- Полина хоһооннорун ааҕабыт! Кыайыыга кини аата “Победа” ыҥырар”. Онон “Победа будет за нами” – эрэллээхпит диэн хардары суруктар кэлэллэр.
Полина ыра санаата…
Ханнык да айар куттаах киһи айымньыта ааҕааччыга тиийиэн баҕарар. Ол иһин Полина араас ньыманы туттан кыра да үп көрдөһөн бу айбыт хоһооннорун хомуурунньук оҥорон бар дьонугар бэлэх уунар. Ол кинигэлэрэ олох кэмчи, 100 эрэ ахсаанынан тахсаллар! Онтон ордук таһаарар кыаҕа суох. Биллэринэн кини кыра кээмэйдээх биэнсийэлээх. Онтон атын дохуота суох, айбыт хоһоонноро, үтүө тыллары тиһэн анабыл хоһоонноро босхо бэлэх курдук көтө-көтө республика устун биир кэппиэйкэтэ суох тарҕанан хаалаллар. Бүттэхпит ол.
Онтон кини ыра санаата бу саатар кэнники кинигэтэ “Үйэлээх кыайыы” эбии бэчээттэнэн СВО-ҕа сылдьар саллааттарга, кинилэр дьиэ кэргэттэригэр, оҕолоругар тиийэллэрэ буоллар диэн….
Мин бу хоһооннорун ааҕан баран ити кини ыра санаатын өйүүбүн уонна тустаах “Патриотическай” хайысхалаах тэрилтэлэр, түмсүүлэр ааҕан баран өйүүллэрэ буоллар диэн санаабын этэбин!
Маргарита Егоровна ВИНОКУРОВА, педагогическай наука кандидата, СР үөрэҕириитин үтүөлээх үлэһитэ, Эбээн-Бытантай, Өймөкөөн улуустар Бочуоттаах гражданина, СР үөрэҕириитин Бочуоттаах бэтэрээнэ, Россия суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ.
Сообщение Кыайыыны туойар Полина Победа появились сначала на SAKHALIFE.RU - Новости Якутии и мира.